لبخند باعث زيبايي هر صورتي مي شود اما هنگامي كه دنداني به شدت خراب و سياه باشد و يا افتاده باشد كه ديگر امكان پر كردن و ترميم آن به روش هاي عادي نيست، اعتماد به نفس فرد نسبت به ظاهر وي را كاهش مي دهد. همچنين دندان خراب باعث آسيب دهان به خصوص هنگام غذاخوردن مي شود. اما دندانپزشكان راه هاي زيادي براي بازگرداندن زيبايي دندان ها و از بين بردن درد دندان ها بكار مي گيرند.
هنگامي كه دندان ها روي هم قرار نمي گيرند
زماني كه دنداني افتاده يا شكسته، دندانها خوب روي هم قرار نمي گيرند و ممكن است باعث آسيب دهان شوند و همچنين ترك خوردگي دندان ممكن است باعث شكستن كامل آن و از بين رفتن دندان شود. هنگامي كه يك دندان از بين برود، دندان مقابل آن در بالا يا پايين جايي براي قرار گرفتن ندارد و در نتيجه جويدن دشوار مي شود.
زماني كه دندان ها زيبا به نظر نمي رسند
دندان شكسته، افتاده، يا كاملا خراب شده و همچنين فاصله بين دندان ها افراد را دچار عدم اعتماد به نفس درباره ظاهر آنها به دليل احساس زشتي دهان خود مي كند. حتي در زمان بسته بودن دهان نيز دندان هاي افتاده شكل صورت را تغيير داده و نازيبا مي كنند. در نتيجه ترميم دندان ها با بازگشت اعتماد از بين رفته و احساس رضايت بهتر فردي كمك مي كند. در اين شرايط ديگر مانند زماني كه بخشي از يك دندان خراب شده و سياه شده است، از طريق پر كردن و روش هاي ترميمي عادي قابل انجام نمي باشد و روش هاي خاص ديگري مورد نيازاست:
دندان ها به شيوه هاي مختلفي مي توانند جايگزين شوند. بهترين گزينه درماني را بيمار بسته به نياز خود با مشورت با دندانپزشك مشخص مي كند. و كار ترميم توسط يك يا چند دندانپزشك صورت مي پذيرد.
چهار درمان اصلي
روكش گذاري: يك پوشش مصنوعي كه بر روي دندان خراب قرار مي گيرد و شكل و اندازه طبيعي قبلي را به آن مي دهد. گاهي Cap نيز ناميده مي شود.
پل: گاهي براي جايگزين نمودن يك يا چند دندان افتاده، از قرار دادن دندان هاي مصنوي جايگزين استفاده مي شود و دندان هاي مجاور تغيير شكل داده مي شوند تا به صورت پلي دندان جديد را محافظت نمايند.
ايمپلنت: يك ريشه مصنوعي دنداني است كه دندان مصنوعي جايگزين شده را حمايت مي كند. قرار دادن آن باعث وضعيت مناسب تر استخوان فك نيز مي شود.
دندان مصنوعي ناكامل: براي ترميم از بين رفتن چند دندان كنارهم به كار گرفته مي شود كه مراقبت و جلسات درماني متعددي را نياز دارد.
دندانپزشكي
بسته به نياز درماني هر فردي ممكن است نياز باشد كه وي دندانپزشكان متعددي را ملاقات نمايد:
- دندانپزشك عمومي: سلامت عمومي دهان و دندان ها را بررسي نموده و ممكن است بخشي يا كل كار ترميم دندان ها را بر عهده بگيرند.
- متخصص پروتز: دندانپزشكي كه در امر ثابت نمودن دندان هاي آسيب ديده و تعويض دندان ها با دندان مصنوع تخصص دارد.
- متخصص جراحي دهان و دندان: دندانپزشكي كه در جراحي دهان، دندان و فك تخصص دارد و قرار دادن ايمپلنت ها و ترميم استخوان فك را انجام مي دهد.
- متخصص لثه: دندانپزشكي كه در مورد لثه ها و استخوان فك تخصص دارد و همچنين ممكن است به قرار دادن اپمپلنت نيز اقدام نمايد.
دندان ها به صورت گروهي كار مي كنند
دندان ها به يكديگر وابسته اند و يكديگر را پشتيباني مي كنند تا فشار جويدن بين آنها تقسيم شود. بنابراين براي انجام اين ماموريت دندان ها بايد جايگيري مناسبي بر روي هم داشته باشند تا بتوانند عمل كندن و جويدن خود را به خوبي انجام دهند.
دندان، لثه و استخوان سالم
دندان ها، لثه و استخوان فك اجزاي يك سيستم با كار مشترك جويدن و خورد كردن غذا را برعهده دارند. لثه ها از استخوان محافظت مي كنند. استخوان محلي براي استقرار دندان ها است و در نهايت متقابلا وجود دندان ها بر روي آرواره باعث ثبات و سلامت استخوان مي شود. طبيعتا ايجاد اشكال در هر يك از اين اجزاي چندگانه باعث ازبين رفتن عملكرد طبيعي كل آن مي شود.
از دست دادن يك دندان
هنگامي كه فردي يك دندان خود را از دست مي دهد، دندان كناري آن، پشتيباني خود را از دست مي دهد و ممكن است به طرف فضاي خالي خم شوند. حتي ممكن است دندان فك مقابل نيز به سمت حفره خالي متمايل شود. با جابجايي اين دندان هاي كنار يك فضاي خالي، دندان هاي مجاور آنها نيز متقابلا به سمت فضاي خالي ابجاد شده در اثر جابجايي دندان كناري كج مي شوند. در نتيجه در دراز مدت، دندان هاي زيادي ممكن است كج شده و يا لق شوند. طبيعتا دندان هاي كج و بهم چسبيده را نمي توان به خوبي مسواك زد و نخ دندان كشيد و ميكرب ها، در بين آنها تجمع مي كنند. اين مساله به بيمار شدن لثه، و در نتيجه مورد تهديد قرار گرفتن ريشه دندان هاي باقيمانده مي شود. بنابراين ممكن است فردي دندان هاي بيشتري را از دست بدهد. در طولاني مدت ، استخوان فك نيز در محل هايي كه دندان ندارد، دچار مشل مي شود.
معاينه دندان ها
براي برگرداندن سلامت دندان ها، دندانپزشك دهان بيمار را معاينه كاملي مي كند و سپس تصميم مي گيرد كه چه درماني مناسب است. و اينكه آيا لازم است كه متخصص رشته خاصي از دندانپزشكي را ملاقات كنيد يا خير.
دندانپزشك در معاينه خود، علاوه بر معاينه كامل دهان، لثه ها و جفت شدن دندان ها بر روي يكديگر و پرسش درباره سوابق درماني دندان ها، از هرگونه مشكل قبلي درباره دندان ها بايد مطلع باشد. اگر بيمار دچار مشكل در لخته شدن خود يا خونريزي بي هنگام ( بيماري هموفيلي يا اختلالات پلاكتي)، مفصل مصنوعي يا تعويض دريچه قلب، داشته باشد بايد حتما دندانپزشك خود را مطلع نمايد.
ممكن است براي كسب اطلاعات بهتر، دندانپزشك از دندانهاي بيمار راديوگرافي به عمل آورد و يا يك مدل پلاستيكي با قالب گيري از دندان ها بسازد كه بتواند درك بهتري از وضعيت دندان هاي بيمار داشته باشد.
درمان
مدت زماني كه درمان انجام شده موثر خواهد بود، سال هاي متمادي مي باشد و البته از آنجاييكه هميشه گزينه هاي درماني متعددي مطرح هستند بيمار بايد علاقه خود را مثلا براي دندان مقاوم تر براي مدت طولاني تر و يا زيبايي بيشتر آن از نظر رنگ و ظاهر بيان نمايد.
مدت زمان درمان
ترميم دندان با كمك روكش گذاري يا پل، در طي دو يا سه جلسه يك ساعته در مطب دندادنپزشك قابل انجام است.
اپمپلنت گذاري، نيازمند 1 تا 2 جلسه جراحي دهان است كه در طي چند ماه انجام مي شود.
دندان مصنوعي ناكامل: جلسات متعددي در طي يك يا دو هفته، بسته به ميزان و تعداد دندان هاي خراب را نياز دارد و البته جلساتي نيز براي پيگيري كار انجام شده برنامه ريزي مي شود.
عوارض درمان
هر ترميم دنداني ممكن است در طول زمان مجدد مورد تخريب قرار گيرد. ممكن است ترميم انجام شده منجر به تحريك بافت لثه ها شده و منجر به گسترش بيماري لثه در اطراف دندان شود. ظاهر دندان ترميم شده ممكن است در طول زمان تغيير يابد و دندان زير روكش يا پل ممكن است به تدريج دچار پوسيدگي شود.
اپملنت ها نياز به جراحي دهان دارند و خطر خونريزي و عفونت در آنها وجود دارد و اين آسيب ممكن است به سينوس هاي اطراف فك، اعصاب و عضلات فك گسترش پيدا كند. ممكن است استخوان فك، پروتز قرار داده شده را پس بزند.
دندان مصنوعي ناكامل ممكن است قرارگيري صحيح دندان ها روي يكديگر را مختل نمايد و همچنين تميز كردن انها دشوار است و ممكن است خطر خرابي و بيماري اطراف دندان را بيشتر كند. اگر اندازه آنها مناسب نباشد، ممكن است باعث فرسايش استخوان فك شود.
روكش گذاري دندان
قرار دادن روكش بر روي دندان، شايعترين روش ترميم يك دندان آسيب ديده است تا شكل و اندازه طبيعي خود را به دست آورد. روكش دندان ممكن است از جنس طلا، فلزات و يا Porcelain يا تركيب آن با فلزات باشد. اگر محل دندان خراب طوري باشد كه در معرض ديد باشد، دندانپزشك از انواعي كه همرنگ ساير دندان ها مي باشد، استفاده مي كند.
آماده كردن اوليه دندان
روكشي كه بر روي يك دندان خراب شده قرار داده مي شود، بايد اندازه مشابه دندان پيش از تخريب داشته باشد، لذا دندانپزشك دندان خراب را مي تراشد تا اندازه آن كوچك تر شود و بتوان روكش را بر روي آن قرار داد به نحوي كه مانند حالت طبيعي شود.
زمان انتظار
تقريبا دو تا سه هفته طول مي كشد تا آزمايشگاه روكش مناسبي را براي يك دندان آماده نمايد. لذا براي محافظت از دندان در طي اين مدت، ممكن است دندانپزشك يك روكش دنداني موقت را بر روي دندان موردنظر قرار دهد.
در اين مدت بيمار بايد بهداشت دهان خود را بيش از مواقع عادي رعايت كند.- بيمار نبايد به روكش دنداني قرار داده شده با زبان يا دست خود فشار وارد نمايد.
- از غذاهاي چسبناك ترجيحا مصرف نشود
- اگر روكش كنده شد بايد به دندانپزشك اطلاع داد تا مجدد بر روي دندان ثابت شود.
قرار دادن روكش
زماني كه روكش موردنظر آماده مي شود، دندانپزشك روكش موقت دندان را برمي دارد و روكش دايمي را با استفاده از مواد خاصي جاسازي مي كند. وي جايگيري مناسب و وضعيت مناسب آن در برابر ساير دندان ها و چفت شدن خوب آرواره ها بر روي يكديگر را بررسي مي كند.
چه زماني بايد با دندانپزشك تماس گرفت
هركدام از موارد زير اگر پس از قرار دادن روكش بر روي دندان رخ دهد بايد با دندانپزشك تماس گرفت:
- دندان زير روكش براثر سرما، گرما و يا فشار باعث درد و ناراحتي بيمار شود.
- روكش لق شود، بشكند و يا بيافتد.
- لثه زير دندان، ورم نمايد و يا دچار خونريزي، حساسيت بيش از حد و درد شود.
پل يا Bridge
اين روش براي جايگزين كردن، يك يا چند دندان از بين رفته است. اين پل دنداني ممكن است كه از جنس طلا، فلزات يا Procelain باشد. گاها پل هاي دنداني را دندانهاي مصنوعي ثابت ( Fixed partial dentures ) مي نامند. انواع مختلفي از اين پل ها قابل توليد هستند كه در شرايط مختلف به كار گرفته مي شوند.
پل معمولي يا conventional
اين نوع پلها متشكل از دو روكش دنداني كه از دو طرف به يك دندان جايگزين متصل اند مي باشد. در اين حالت با قرار دادن دو روكش دنداني در دو طرف محل جايگزيني دندان جديد، تكيه گاهي براي آن فراهم مي شود. اما در اين روش دو دندان سالم در دو طرف تراشيده مي شوند تا پل ها بتوانند بر روي آنها قرار گيرند. اين دندان ها پشتيبان دندان جديد وسط براي تحمل فشار در هنگام جويدن خواهند بود.
انواع ديگر پل
غالبا از پل ها به شرحي كه بيان شد، استفاده مي شود. اما انواع ديگري نيز وجود دارند:
پل Cantilever
در اين نوع پل، دندان جديد فقط از يك طرف توسط يك دندان روكش شده حمايت مي شود. در نتيجه در اين روش دندان جديد حمايت كمتري مي شود. اين روش غالبا براي دندان هاي جلويي بكار گرفته مي شود كه فشار جويدن زياد بالا نيست. در مواردي نيز از اين روش براي تعويض آخرين دندان در انتهاي فك استفاده مي شود.
پل Maryland
اين نوع پل از باله هاي فلزي نازكي براي نگه داشتن دندان جديد در محل خود استفاده مي كند. اين باله هاي فلزي از پشت توسط سيمان مخصصوص دندان به دندان هاي دو طرف دندان جديد متصل مي شوند. اين روش دندان هاي دو طرف را كمتر آسيب مي زند اما مشخص است كه در اين روش اتصال دندان جديد به اندازه استحكام نوع معمولي نيست.
ايمپلنت
ايمپلنت يك ريشه فلزي مصنوعي است كه در داخل استخوان فك قرار داده مي شود تا بتوان بر روي آن دندان مصنوعي را سوار كرد. اين دندان ها از نظر ظاهري و عملكردي كاملا مانند دندان هاي طبيعي مي باشند. اما اين روش را براي همه نمي توان به كار گرفت و بهتر است در خصوص امكان استفاده از آن با دندانپزشك خود مشورت نماييد. در صورت لزوم ممكن است درمان لثه و فك پيش از امكان انجام اين كار عمل باشد. اين روش از ساير درمان ها معمولا گران تر مي باشد و مدت زمان انجام آن ممكن است چند ماه به طول بيانجامد.
در اين روش از طريق جراحي فك، ابتدا يك ايملنت مانند شكل يك پيچ است در داخل استخوان فك در محل كه قرار است، دندان مربوطه تعبيه شود، قرار ميگيرد.
پس از 4 تا 6 ماه، كه استخوان فك رشد كند و محكم به ايمپلنت قرار داده شده چسبيد، مي توان كار را ادامه داد. در طي اين مدت، ممكن است براي فرد يك دندان مصنوعي قرار داده شود.
در مرحله نهايي يك Abutment كه در انتهاي خارجي ايمپلنت و خارج از استخوان قرار داده مي شود، براي اتصال دندان جديد به استخوان فك استفاده مي شود.
در مرحله آخر دندان مصنوعي بر روي لثه قرار داده و به ريشه مصنوعي آماده شده متصل مي شود. كه اين كار در طي چند جلسه ممكن است انجام شود.
نكات مهم
در صورتي كه پس از انجام اعمال فوق هريك از مشكلات زير براي بيمار رخ دهد بايد بلافاصله با دندانپزشك خود تماس حاصل نمايد:
- تب
- بي حسي طول كشيده در فك
- عدم تطابق آرواره ها بر روي يكديگر در زمان بستن دهان
- احساس لقي يا شل شدن در دندان جديد يا شكستن آن
- خونريزي شديد و طولاني
- تورم زير زبان، يا اطراف گونه، دهان و گردن
- درد در دهان، آرواره ها يا سينوس هاي هوايي كه با مسكن بهبود نمي يابد.
دندان مصنوعي ناكامل Partial Dentures
يك دست دندان مصنوعي متحرك، تعدادي دندان مصنوعي متصل به هم است كه توسط يك چهارچوب فلزي يا پلاستيكي به ساير نقاط دهان متصل مي شود. اين دندان ها به طور محكم به فك متصل نيستند و ممكن اس مرتب نياز به تنظيم كردن اندازه آن براي جايگيري مناسب در دهان داشته باشند. اتصالات آنها در دهان بيمار به صورت گيره هاي فلزي است كه براي اتصال در دو طرف ناحيه بدون دندان به دندانهاي سالم تعبيه مي شود.
بيماران بايد به اين نوع قالب هاي دنداني در طي چند هفته عادت كنند زيرا در ابتدا باعث اختلال در تكلم و ترشح زياد بزاق شوند. اما بيمار بايد به تداوم استفاده از آن ادامه دهد. راه هاي زير براي عادت كردن سريعتر پيشنهاد شده است:
- خواندن روزنامه و مجله با صداي بلند، زبان بيمار با برخورد زياد با قالب سريعتر به آن عادت مي كند.
- تمرين زياد براي درآوردن و گذاشتن مجدد آن در دهان براي ممارست و جلوگيري از شكستن آن در اثر فشار نامناسب
- مصرف غذاهاي نرم و پرهيزي از غذاهاي سفت و خوردن لقمه هاي كوچك
کلیک بر روی اینجا 
خدمتی برای جامعه پزشکی است. پزشکان می توانند با عضویت در این سرویس به صورت صوتی و آنلاین به آخرین مقالات و یافته های پزشکی به زبان فارسی دسترسی داشته باشند. 
