سلامتی برای همه

زخم معده عموما به دلیل عفونت باکتریایی به ویژه باکتری به نام اچ پیلوری ایجاد می شود. مصرف یک دوره ی 8-4 هفته ای داروهای سرکوب کننده ی اسید باعث التیام زخم می شود. علاوه بر این ، مصرف یک هفته ای دو نوع آنتی بیوتیک به همراه داروهای سرکوب کننده ی اسید معمولا باعث درمان عفونت باکتری اچ پیلوری می گردد. این نحوه ی درمان معمولا مانع عود دوباره زخم می شود.

داروهای ضد التهابی برای درمان حالاتی از قبیل آرتروز، كه معمولا به صورت عارضه دارويي باعث ایجاد زخم معده معده مي شوند، استفاده می گردد. اگر شما نیاز به ادامه ی مصرف داروهای ضد التهابی داشته باشید لازم است یک دوره طولانی داروهای سرکوب کننده ی اسید نیز همراه با داروهای ضد التهابی مصرف کنید تا از ايجاد عارضه اين داروها جلوگيري به عمل آيد.

مفهوم دستگاه گوارش و فرایند هضم

غذا از مری عبور کرده و وارد معده می شود، معده اسیدی تولید می کند که ضروری نیست اما به هضم کمک می کند. بعد از مخلوط شدن غذا در معده غذا وارد دوازدهه (اولین بخش روده ی کوچک)می شود. در دوازدهه و بقیه بخشهای روده ی کوچک ، غذا با انزیم ها (شیمیایی)مخلوط می شود. این آنزیم ها از پانکراس و سلولهای سطحي روده تولید می شوند.انزیم ها باعث هضم غذایی که خورده شده است، می شوند.

شرح بعضی از لغات

·         التهاب پیتیک:

التهابی که بر اثر اسید معده ایجاد می شود. التهاب ممکن است در معده ، دوازدهه(جایی که غذا با اسید مخلوط می شود)یا در قسمت پایین مری (اگر اسید معده به درون مری ترشح شود باعث ایجاد رفلاکس "برگشت غیر طبیعی غذا به درون مری "می شود)ایجاد شود.

·         زخم پیتیک:

زخمی است که تحت تاثیر اسید معده ایجاد می شود.زخم معمولا در محل لايه سطحي لوله ی گوارش اسیب دیده و بافتهای زیرین ان ایجاد می شود.اگر شما می توانستید داخل روده را ببینید این زخم ها شبیه گودالهای قرمز و کوچکی روی سطح داخلي روده به نظر می رسیدند.

·         زخم معده :

نوعی از زخم پیتیک است .(رایج ترین نوع زخم پیتیک ;زخم دوازدهه است)

بقیه این مقاله انحصارا در مورد زخم معده بحث می کند.(شما می توانیدجداگانه مقالاتی درباره ی"زخم دوازدهه" و "رفلاکس اسید والتهاب مری"مطالعه کنید)

چه چیزی باعث ایجاد زخم معده می شود؟

معده معمولا اسیدی تولید می کند که به هضم غذا و کشتن باکتری ها کمک می کند;اسید معده خاصیت خورندگی دارد به همین دلیل بعضی از سلولهای سطح معده و دوازدهه مخاطی تولید می کنند که باعث حفاظت سطح داخلي معده و دوازدهه از اسید می شود. همواره یک تعادلی بین مقدار اسید تولیدی و سد دفاعی مخاطی وجود دارد. زخم معده در صورت تغییر در این تعادل گسترش می یابد و باعث تخریب بافت سطح داخلي معده و دوازدهه می شود که این اسیبها عبارتند از:

این عفونت حدود 8تا 10%موارد زخم معده را شامل می شود .بیش از  يك چهارم افراد اروپایی الوده به این باکتری هستند. در صورت عدم درمان عفونت; باکتری در تمام طول عمر در دستگاه گوارش باقی می ماند.در اکثر افراد این عفونت اشکالی ایجاد نمی کند و تعدادی از باکتریهایی که فقط در استه معده و دوازدهه زندگی می کنند بی خطر است. با این وجود ; در برخی از افراد این باکتریها سبب ایجاد عفونت سطح داخلي معده و دوازدهه می شوند.این عفونت باعث شکستن خط دفاعی مخاطی می شود. (در بعضی از موارد مقدار اسید افزایش می یابد)و به اسید اجازه ی ایجاد التهاب و زخم را می دهد.

داروهای ضد التهابی _شامل آسپرین

داروهای ضد التهابی در برخی از موارد داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی نامیده می شوند(NSAIDS).این داروها انواع و نام های مختلفی دارند.

به عنوان مثال:اسپرین;ایبوپروفن;دیکلوفناک و غیره.

اکثر مردم داروهای ضد التهابی را برای درمان ارتریت ; دردهای عضلانی و غیره استفاده می کنند. اسپرین معمولا برای جلوگیری از ایجاد لخته خون استفاده می شود. با این وجود  ;این داروها گاهی بر روی سطح مخاطی اثرگذاشته  و به اسید اجازه ی ایجاد زخم می دهد. حدود 2 تا10% موارد زخم معده براثر مصرف داروهای ضدالتهابی ایجاد می شوند.

فاکتورها و دلایل دیگر:

دلایل دیگر نادر است.به عنوان مثال ;برخی از عفونتهای ویروسی می تواند سبب ایجاد زخم معده معده شود.بیماری كرون علاوه بر مشکلاتی که در دستگاه گوارش ایجاد می کند سبب ایجاد زخم معده هم می شود. سرطان معده در نظر اول شبیه زخم معده است ولی ناشايع است.اما در صورت یافت شدن زخم معده ابتدا، فرض سرطان معده رد می شود.

نشانه های زخم معده :

·         درد:در ناحیه بالای شکم درست در زیر جناغ رایج ترین نشانه است.معمولا درد می یاد و می رود . درد در صورت مصرف قرصهای ضد اسید کم می شود. وگاهی اوقات برخی از غذاها این درد را بدتر می کند. شدت درد به اندازه ای است که ممکن است شما را از خواب بیدار کند.

·         بقیه نشانه هایی که می تواند اتفاق بیفتد عبارتند از: نفخ کردن; عق زدن (استفراغ کردن) و احساس سرماخوردگی و حتی احساس پر بودن بعد از غذا.

بيماري می تواند در بعضی موارد گسترش پیداکند و جدی شود که عبارتنداز:

ü       زخم خون ریزی دهنده : که محدوده این خون ریزی از قطره قطره چکیدن تا خون ریزی های تهديدكننده زندگی متفاوت است.

ü       سوراخ شدن: این سوراخ معمولا در محل زخم در دیواره ی معده ایجاد می گردد. موادغذایی به همراه اسید معده به درون حفره ی شکمی تراوش می شوند که این امر سبب ایجاد درد شدید می شود که یک حالت فوریت پزشکی است.

آزمايش هاي لازم:

·         اندوسکوپی: تستی که تائید کننده زخم معده می باشد.در این تست دکتر داخل معده را به وسیله وارد کردن یک لوله باریک و منعطف به داخل مری مشاهده می کند. با این روش هرگونه زخم و التهابی قابل مشاهده است.

·         تست تشخیص برای روشن شدن الودگی با H.پیلوری معمولا در صورت ابتلا به زخم معده انجام می شود.در صورت مشخص شدن الودگی با H.پیلوری این عفونت می تواند دلیلی بر بروز زخم معده باشد.

همچنين ; اثبات وجود الودگی از طریق نمونه ی مدفوع و یا در تست تنفس ; تست خون و از طریق نمونه برداری که طی اندوسکوپی انجام شده مشخص می گردد.

-          نمونه برداری (بيوپسي):معمولا تكه اي از بافت اطراف زخم طی اندوسکوپی گرفته می شود. سپس نمونه برای بررسی میکروسکوپی به لابراتوار فرستاده می شود و همچنين برای سرطان نمونه ی مورد نظر بررسی می شود(در بسیاری از موارد در صورت رد شدن سرطان ; فرض زخم معده حتمی می شود)

درمان زخم معده:

داروهای سرکوب کننده اسید:

یک دوره 8-4هفته ای مصرف دارو به طور عمده میزان اسیدی را که معمولا تولید می کند کاهش می دهد. رایج ترین داروهای مصرفی : داروهای جلوگیری کننده پمپ پروتون است.(PPIS) نوعی از داروها هستند که روی پوشش سطح داخلي معده اثر می گذارد و باعث کاهش تولید اسید می شود.

برخي از این داروها عبارتنداز :ایزومپرازول; لانزوپرازول ;امپرازول

در بعضی موارد دسته دیگری از داروها تحت عنوان بلوک کننده H2 مصرف می شوندکه به شیوه های مختلفی روی سلولهای سطح داخلي معده اثر می گذارند و باعث کاهش تولید اسید می شوند این داروها شامل :سایمیتیدین ;فاموتیدین ; نیراتیدین و رانیتیدین و انواع دیگر هستند.

به همان میزان که اسید معده کاهش یابد ;زخم معده التیام می یابد.اگرچه این داستان ادامه دارد....

زخم معده ایجاد شده در صورت عفونت H.پیلوری:

در اکثرموارد زخم معده در اثر عفونت H.پیلوری ایجاد می شود.در نتیجه بخش عمده ای از كار درمان، مربوط به درمان عفونت است. اگر عفونت به طور کامل درمان نشود ; در صورت قطع مصرف داروهای سرکوب کننده اسید دوباره بیماری باز می گردد.برای درمان H.پیلوری 2 انتی بیوتیک همزمان استفاده می شود.   

علاوه بر این برای کاهش اسید معده نیاز به مصرف داروهای سرکوب کننده ی اسید نیز هست.در این صورت شما نیاز به درمان ترکیبی (درمان سه گانه) به مدت سه هفته دارید.

یک درمان ترکیبی باعث بهبودی 90%بیماران از عفونت H.پیلوری می گردد.اگر H.پیلوری درمان شود، شانس عود دوباره زخم معده به شدت کاهش می یابد.با این وجود در تعداد کمی از افراد ; عفونت H.پیلوری در اینده دوباره عود می کند.

زخم معده ناشی از مصرف داروهای ضد التهابی (NSAID)

اگر برای شما ممکن است ;ب اید مصرف داروهای ضدالتهابی را قطع کنید.که این امر باعث بهبودی زخم معده می شود. شما باید به طور معمول برای چندین هفته داروهای سرکوب کننده ی اسید مصرف کنید که این امر باعث توقف تولید اسید معده و بهبودی زخم معده می شود.

با این وجود ; در بسیاری از موارد برای کاهش درد مفاصل و ارتریت و همچنین برای زجلوگیری از لخته شدن خون از داروهای ضدالتهابی از قبیل اسپرین استفاده می شود.در این صورت ;یکی از راههای درمان مصرف داروهای سرکوب کننده ی اسید هرروز به طور مرتب است که این امر باعث کاهش مقدار اسید معده و در نتیجه کاهش شانس تشکیل دوباره زخم می شود.

درمان برای موارد غیر معمول:

درمان در مواردي بستگی به عوامل ایجادکننده دارد:

جراحی:

در گذشته ; جراحی معمول ترین راه درمان زخم معده بوده است.این قضیه مربوط به قبل از کشف H.پیلوری به عنوان عاملی برای ایجاد زخم معده بوده است.جراحی تا زمانی رایج بود که داروهای سرکوب کننده ی اسید امروزی در دسترس نبودند; امروزه جراحی فقط در صورت پیچیدگی زخم معده و بروز عوارض از قبیل خون ریزی شدید یا سوراخ شدن انجام می شود.

بعد از درمان:

مدت کوتاهی بعد از اتمام درمان ;یک اندوسکوپی دوباره پیشنهاد می شود. اندوسکوپی مجدد برای اطمینان حاصل کردن از بهبود زخم معده است و همچنین برای از بین رفتن  هرگونه شک و شبهه ای مبنی بر وجود سرطان معده است.

در صورت بروز زخم معده در اثر عفونت باکتریایی H.پیلوری تست مجددا برای چک کردن وجود H.پیلوری پیشنهاد می شود. این تست نهایتا 4هفته بعد از اتمام درمان ترکیبی انجام می شود. در بسیاری از موارد منفي بودن تست مبنی براز بین رفتن عفونت است. و در صورت وجود عفونت یک دوره ی درمانی ترکیبی دیگر با دسته ی دیگری از انتی بیوتیکها پیشنهاد می شود.